In de latere levensbeschrijvingen is Nicolaas al vanaf zijn geboorte uitzonderlijk. Op de dag van zijn eerste bad zou hij zonder hulp rechtop in de schaal hebben gestaan. Op woensdag en vrijdag - de traditionele christelijke vastendagen - dronk hij volgens de overlevering slechts eenmaal van zijn moeder. Als kind vermeed hij luidruchtig spel, bezocht hij graag de kerk en bracht hij wat hij uit de Schrift leerde meteen in praktijk. Zo presenteert de legende zijn latere heiligheid niet als een plotselinge bekering, maar als een bestemming die vanaf het begin zichtbaar was.

BRONKRITISCHE NOTITIE
Deze wonderlijke jeugd ontbreekt in het vroegste bewaarde Stratelates-verhaal en hoort bij een latere hagiografische laag. Een deel van de jeugdscènes is waarschijnlijk versterkt door vermenging met het leven van de zesde-eeuwse Nicolaas van Sion.

BRONNEN BIJ DEZE LEGENDE
01. Johannes de Diaken, Vita S. Nicolai (ca. 880), hoofdstukken over geboorte en jeugd
02. Jacobus de Voragine, Legenda aurea, 'Life of St. Nicholas' (13e eeuw)

Een ooit welgestelde vader was zo verarmd dat hij zijn drie volwassen dochters geen bruidsschat kon meegeven. In de middeleeuwse teksten dreigde daardoor uitbuiting en prostitutie. Nicolaas hoorde van hun nood, maar wilde de familie niet publiekelijk vernederen. Daarom wierp hij 's nachts heimelijk een beurs met goud door het venster. De oudste dochter kon trouwen. Hij herhaalde zijn gift voor de tweede dochter. Bij de derde nacht hield de vader de wacht, achterhaalde zijn weldoener en wilde hem danken; Nicolaas vroeg hem het geheim te bewaren.

BRONKRITISCHE NOTITIE
Dit is de invloedrijkste Nicolaaslegende. De drie goudbeurzen werden in de beeldtraditie drie gouden bollen; de nachtelijke, anonieme gift werd een belangrijke voorloper van het latere sinterklaasgeschenk.

BRONNEN BIJ DEZE LEGENDE
01. Michaël de Archimandriet, Vita per Michaëlem (vroegste volledige vita)
02. Methodius ad Theodorum, 'Charity - Miracle of the Three Daughters'
03. Jacobus de Voragine, Legenda aurea, 'The Gift of Gold for the Three Daughters'

Na de dood van de bisschop van Myra konden de verzamelde geestelijken geen opvolger kiezen. Een van hen kreeg in een nachtelijk visioen de opdracht bij de kerkdeur te wachten. De eerste man die bij de metten binnenkwam en Nicolaas heette, moest tot bisschop worden gewijd. Voor dageraad verscheen een nederige priester. Toen hij zijn naam noemde, herkenden de bisschoppen het teken. Nicolaas verzette zich uit bescheidenheid, maar werd naar de bisschopszetel geleid en aanvaardde uiteindelijk zijn taak.

BRONKRITISCHE NOTITIE
Het verhaal legitimeert zijn ambt buiten menselijke politiek om. De vroegste historische gegevens over Nicolaas zijn uiterst schaars; de concrete verkiezingsscène is hagiografie, geen controleerbaar biografisch verslag.

BRONNEN BIJ DEZE LEGENDE
01. Johannes de Diaken, Vita S. Nicolai, 'A Bishop Chosen by God'
02. Jacobus de Voragine, Legenda aurea, 'St. Nicholas is Chosen Bishop of Myra'

Een schip raakte in een zware storm in levensgevaar. De zeelieden riepen Nicolaas aan, hoewel zij hem nooit hadden ontmoet. Een man in zijn gedaante verscheen aan boord, hielp de bemanning de touwen en mast te beveiligen en bracht het schip naar rustiger water. Toen de zeelieden later in Myra de kerk binnengingen, herkenden zij in de bisschop de helper van het schip. Nicolaas wees hun dank niet naar zichzelf, maar naar Gods barmhartigheid en hun geloof.

BRONKRITISCHE NOTITIE
Door dit verhaal werd Nicolaas bij uitstek patroon van zeelieden, vissers, havens en reizigers. Het wonder verschijnt al in vroege Griekse teksten en bleef een van zijn meest herkenbare iconografische scènes.

BRONNEN BIJ DEZE LEGENDE
01. Methodius ad Theodorum, 'Rescue at Sea - Miracle of the Sailors'
02. Jacobus de Voragine, Legenda aurea, 'The Mariners Saved from the Tempest'

Tijdens een zware hongersnood lagen in de haven van Andriake schepen met keizerlijk graan. De schippers durfden niets af te staan: de lading was gewogen en moest volledig worden afgeleverd. Nicolaas beloofde dat zij geen verlies zouden lijden en vroeg per schip een hoeveelheid graan voor de bevolking. De zeelieden stemden toe. Bij aankomst in de keizerlijke opslagplaatsen bleek de lading volgens de legende nog volledig op gewicht. Het uitgedeelde graan voedde Myra lange tijd en leverde bovendien zaaigoed voor een nieuwe oogst.

BRONKRITISCHE NOTITIE
De vertelling koppelt wonderkracht aan praktisch bestuur: Nicolaas onderhandelt, organiseert distributie en beschermt zowel de hongerigen als de schippers die verantwoordelijkheid dragen voor de lading.

BRONNEN BIJ DEZE LEGENDE
01. Johannes de Diaken, Vita S. Nicolai, 'The Miracle of the Wheat'
02. Jacobus de Voragine, Legenda aurea, 'The Miracle of the Wheat'